Coraz więcej osób pracuje z domu. Na jakie elementy BHP powinniśmy zwrócic uwagę? Przede wszystkim należy w miarę możliwości uściślić godziny i miejsce pracy pracownika czyli np. praca wykonywana w godzinach od 9:00 do 17:00 w pokoju o pow. 17 m2. Jeżeli godziny pracy mogą się zmieniać, należy to ustalić indywidualnie z pracownikiem i dokonać stosownego zapisu w umowie.

A co w przypadku gdy pracownik będzie wykonywał w domu inne czynności niezwiązane z pracą i dojdzie do wypadku? Postępowanie powypadkowe jest takie samo dla wypadków przy pracy w domu jak i w zakładzie pracy. Jeśli pracownik doznał urazu, nagłego, spowodowanego przez przyczynę zewnętrzną ale brak było związku z pracą taki wypadek nie będzie uznany za wypadek przy pracy (4 warunki muszą być spełnione jednocześnie). Ponadto przerwa w pracy podjęta w celach prywatnych niezwiązanych ze świadczeniem pracy (np. wyjście do Galerii na przeceny), oznacza zerwanie związku z pracą.
W konsekwencji takiego to zdarzenia, do którego doszło podczas przerwy, nie można zakwalifikować jako wypadku przy pracy.

Pracodawca powinien zapewnić pracownikowi wszystkie narzędzia niezbędne do wykonywania pracy tj. krzesło, biurko, komputer, klawiatura, mysz, telefon itp.. Niektóry sprzęt lub wyposażenie pracownik może kupować sam, wtedy otrzymuje zwrot kosztów od pracodawcy na podstawie faktur.

Pracodawcy stosujący telepracę powinni przygotować odpowiednie instrukcje postępowania dla pracowników zarówno w zakresie zachowania bezpieczeństwa pracy, przebywania w określonych pomieszczeniach w czasie wykonywania pracy w warunkach telepracy jak również obowiązku natychmiastowego powiadamiania pracodawcy o wypadku przy pracy.

Ciekawostka – z przyczyn oczywistych, skoro telepracownik wykonuje pracę w domu, nie może ulec wypadkowi w drodze do pracy lub z pracy

Polecam lekturę linków dot. wypadków przy telepracy:
 Kiedy wypadek telepracownika będzie uznany za wypadek przy pracy
 Telepraca a wypadek przy pracy

I jeszcze parę słów o ERGONOMII PRACY W DOMU

Tak naprawdę wiedzę o ergonomii w miejscu pracy pracownik powinien otrzymać podczas szkolenia wstępnego BHP. Ponadto pracodawca może stworzyć krótką listę kontrolną, którą pracownik powinien sprawdzić przed rozpoczęciem pracy (np. czy ma wszystkie narzędzia, czy krzesło, biurko i monitor są odpowiednio ustawione, oświetlenie i temperatura w pokoju, itp).
Na rynku dostępne jest różnorakie oprogramowanie, które pilnuje czasu spędzonego przed komputerem sugerując przerwy i ćwicznia.
Polecam krótkie wideo obrazujące przestrzeganie zasad ergonomii dla pracy w domu:

Odsyłam również do mojego posta nt. ergonomii pracy, gdzie zamieściłem trochę więcej szczegółow nt. odpowiedniego ustawienia stanowiska pracy.

W celu zapewnienia ciągłego rozwoju systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy konieczne jest opracowanie schematu wykrywania i postępowania z niezgodnościami. Skutecznym narzędziem kontroli i nadzoru nad realizacją działań korygujących jest baza danych, zawierająca wyniki kontroli, inspekcji, audytów wewnętrznych i zewnętrznych oraz ocen ryzyka na stanowisku pracy. Elektroniczny formularz niezgodności posiada osobę odpowiedzialną za wykonanie działań, termin realizacji działań oraz proponowane działania korygująco-naprawcze. Po wykonaniu działań, następuje ich weryfikacja, czy to w trakcie kolejnego audytu wewnętrznego czy też poprzez wyrywkową kontrolę danego działu, procesu czy stanowiska pracy. Poniższy rysunek prezentuje przykładowy formularz niezgodności.

Baza danych może przybierać różne formy np. drzewa logicznego, pozwalającego na sortowanie niezgodności wg. odpowiedzialnego za wykonanie lub wydziału, w którym niezgodność stwierdzono czy też statusu realizacji zadania. Poniższy wykres przedstawia przykladowy podział drzewa logicznego, umożliwiający sortowanie niezgodności.

Niezgodności są na bieżąco wprowadzane do bazy danych przez pracowników działu BHP i rozsyłane w formie elektronicznej do odpowiedzialnych osób. Każdy pracownik zakładu ma dostęp w formie odczytu do bazy danych, może kontrolować na bieżąco postęp w realizacji poszczególnych niezgodności, które są oznaczane odpowiednimi piktogramami określającymi stan realizacji zadania tj.
 termin nieprzekroczony
 termin przekroczony
 zadanie zrealizowane

Elektroniczny sposób śledzenia statusu działań korygujących i zapobiegawczych pozwala na szybkie dotarcie do poszczególnych niezgodności, pozwala kierownictwu zakładu na bieżącą kontrolę efektywności systemu oraz jest elementem oceny rocznej pracownika i kierownika, na którą wpływ mają nie tyle ilość niezgodności co czas ich realizacji, ewentualne zaległości, czy też problemy z ich realizacją.

Motywacja

Istotnym elementem mobilizującym do przestrzegania przepisów BHP oraz do dbałości o porządek w miejscu pracy jest włączenie wyników BHP do oceny rocznej pracowników. Każdy z pracowników, zarówno produkcyjnych jak i kierownictwa wyznacza cele na dany rok, wśród których oprócz zadań z obszaru produktywności, obowiązkowości i kreatywności na pierwszym miejscu znajduje się realizacja celu dotyczącego minimalizacji ilości wypadków oraz obowiązek raportowania o zdarzeniach potencjalnie wypadkowych, których monitoring stanowi moim zdaniem klucz do sukcesu.

Raportowanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych

Istnieje związek pomiędzy liczbą wypadków a liczbą zdarzeń potencjalnie wypadkowych – im większa liczba zdarzeń potencjalnie wypadkowych tym mniejsza liczba wypadków. Ale jak wyłapać te zdarzenia potencjalnie wypadkowe? Przykładowym narzędziem pozwalającym na szybką identyfikację zdarzeń potencjalnie wypadkowych jest system raportowania wypadków, zdarzeń potencjalnie wypadkowych i awarii, który służy przekazywaniu informacji o zdarzeniu do przełożonego, kierownictwa firmy oraz służb BHP. Podstawowym formularzem jest tutaj formularz meldunku, który może wygladać dowolnie, ważne aby zawierał podstawowe dane nt. zdarzenia tj:
- datę i godzinę
- miejsce zdarzenia
- krótki opis zdarzenia
- opis możliwych skutków zdarzenia
- opis działań które podjęto zaraz po zdarzeniu
- podpisy raportującego oraz przyjmującego do wiadomości

Po zaraportowaniu zdarzenia powoływany jest zespół do analizy zdarzenia. W wyniku prac zespołu powstaje raport wraz z działaniami korygująco-naprawczymi, które następnie są rozsyłane do osób odpowiedzialnych. Monitorowania ich wykonania następuje już w normalnym trybie np. na spotkaniach Komisji BHP lub na spotkaniach ds zespołu ds Realizacji Planu BHP. Powszechną praktyką jest stosowanie do monitoringu działań naprawczych elektronicznych baz danych, w których to osoba odpowiedzialna dostaje emaila z opisem działań do wykonania wraz z datą ich zakończenia. Czasami osoba odpowiedzialna sama decyduje jakie działania podejmie oraz kiedy je wykona. W każdym bądź razie po wdrożeniu działań można w systemie zaznaczyć ich zakończenie. Szerzej o bazach danych działań naprawczo-korygujących w kolejnych odcinkach.

Plan działań BHP stanowi oś, wytyczną działań na dany rok kalendarzowy. Wokół niego skupia się wysiłek zakładu w celu podnoszenia stanu bezpieczeństwa w zakładzie. Plan działań powinien zawierać:
 terminy realizacji zadań
 osoby odpowiedzialne za ich realizację
 potrzebne zasoby

typowy Plan BHP (czasami nazywany Programem BHP)

Forma graficzna planu musi być prosta i czytelna tak, aby ułatwić prezentację zadań i stopnia ich realizacji pracownikom i zainteresowanym stronom. Każdy przegląd kierownictwa bazuje na takim planie, określając stopień realizacji danego celu. Plan poddawany jest przeglądowi wraz z określeniem stopnia realizacji planu. Wskaźniki powinny umożliwiać monitorowanie i porównywanie postępu w realizacji planu BHP.

 Znalazłem świętną stronę (niestety w j. angielskim) poświęconą ergonomii za biurkiem.

Szczególnie polecam rysunki poglądowe, samoocenę oraz opis dolegliwości bólowych. Przyda się tym, którzy nie planują zatrudnić etatowego ergonomistę

Ergonomia w biurze

Jaki jest typowy zakres obowiązków Specjalisty ds BHP w polskiej firmie? Czy oprócz listy obowiązków wynikających wprost z rozporządzenia można jeszcze jakieś dopisać lub inaczej sformułować? Czy standardowe ogłoszenie o pracę dla Specjalisty ds. BHP może wyglądać tak: (wymieniłem moim zdaniem 10 najważniejszych:

1. Regularna kontrola warunków pracy. Wnioskowanie zmian zmniejszających zagrożenia,

2. Ocena ryzyka zawodowego. Prowadzenie dokumentacji i inicjowanie działań zmierzających do przeprowadzenia oceny,

3. Wypadki przy pracy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe. Prowadzenie dokumentacji oraz dochodzenie powypadkowe,

4. Czuwanie nad zgodnością z wymaganiami prawnymi w zakresie BHP,

5. Inicjowanie i prowadzenie szkoleń w zakresie BHP,

6. Udział w tworzeniu i aktualizacji procedur i instrukcji w zakresie BHP,

7. Wdrażanie nowoczesnych rozwiązań w obszarze systemów zarządzania BHP,

8. Aktywna współpraca z zewnętrznymi organami kontroli,

9. Inspirowanie, współtworzenie i promowanie kultury bezpieczeństwa w firmie.

10. Dokształcanie się, zdobywanie wiedzy w obszarach związanych z poprawą warunków pracy w  firmie.

Czy tak, czy siak? Może ktoś zasugeruje inny układ zakresu obowiązków?

Wpadła mi dzisiaj w ręce publikacja Departamentu Pracy Głównego Urzędu Statystycznego „Wypadki przy pracy w 2009 r.” Przewijając format pdf niestety próżno szukać obrazowych wykresów, mapek czy też innych kolorowych gadżetów. Ale jest jeden na końcu raportu, który pozwoliłem sobie tutaj zacytować, a który niezmiernie mnie zastanawia i w pewnym sensie zasmuca, bo pochodzę z Dolnego Śląska, gdzie wskaźnik poszkodowanych w wypadkach okazuje się być największy w Polsce.

Źródło: www.stat.gov.pl

Drugie po woj. dolnośląskim jest woj. warmińsko mazurskie, a na trzecim miejscu uplasowała się Wielkopolska. Najniższy wskaźnik zanotowano w woj. mazowieckim. Rodzi się pytanie jakie są przyczyny takiego rozmieszczenia wskaźnika poszkodowanych w wypadkach na mapie Polski? Co łączy w dużym stopniu industrialny Dolny Śląsk z mniej uprzemysłowionym woj. warmińsko-mazurskim? Czy niski wskaźnik na Mazowszu zawdzięczamy wysokiemu odsetkowi zatrudnionych na stanowiskach pracy administracyjno-biurowej? A może po prostu w województwach, które osiągnęły najwyższy wskaźnik poziom kultury BHP jest wyjątkowo nisko? Och, tylko nie to! Wątpię w takie wyjaśnienie tym bardziej, że w pierwszej trójce znalazła się Wielkopolska, która raczej z nieporządku w miejscu pracy nie słynie… Zapraszam do dyskusji. Być może ktoś z Was posiada dane, które rozjaśnią trochę obraz i pomoże odpowiedzieć na powyższe pytania?

Zdarzył się wypadek przy pracy i zadajesz sobie pytanie co dalej?
Poniższy algorytm pokazuje przykładowe działanie powypadkowe. Zdaję sobie sprawę, że nie wyczerpuje on tematu, niemniej jednak proszę o Wasze sugestie jak można algorytm ten jeszcze bardziej uprościć! Wyzwanie? A jakże!

Zadaniem etapu prioryteryzacji jest wyodrębnienie tych aspektów, które zdaniem zespołu oceniającego mają największy wpływ na stan bezpieczeństwa w zakładzie w danym okresie. Narzędziem stosowanym na tym etapie procesu planowania może być matryca przyczyn i skutków, powszechnie stosowana i będąca podstawowym elementem w metodologii Six Sigma, której zasady działania przedstawia poniższa tabela:

Dla potrzeb przykładu wybrałem następujące kryteria oceny aspektów i umieściłem je w kolumnach. Współczynnik ważności umieszczony nad nimi określa nam jak ważne jest dla nas poszczególne kryterium.

• Zgodność z polityką firmy
• Wizerunek firmy
• Poprawa warunków BHP
• Redukcja kosztów
• Zadowolenie pracowników
• Poprawa produktywności
• Zasoby
• Ochrona środowiska

Następnie do tabeli wpisujemy aspekty BHP (tematy którymi musimy się zająć) określone mniej lub bardziej szczegółowo. W naszym przykładzie aspekty przedstawiłem w formie ogólnej w postaci obszarów wymagających poprawy i tak, „Zaanażowanie pracowników” oznacza „konieczność zwiększenia zaangażowania i aktywnego uczestnictwa w procesach BHP pracowników i kadry kierowniczej”. Sopsób w jaki zrealizujemy ten cel określi szczegółowy plan działań, który omówię w kolejnym poście pt. „Plan działań”.

Mając pełną listę kryteriów oraz aspektów BHP możemy przystąpić do oceny. Zastosowanie ograniczonej skali o wartościach 0,1,3,9 pozwala „odsiać” rzeczy mniej ważne, a skupić się na najważniejszych (różnica między 3 a 9 staje widoczna po przemnożeniu przez wagę). I tak po kolei, wypełniając tabelę przyczyn i skutków, określamy w jakim stopniu dany aspekt ma wpływ na konkretne kryterium/obszar działalności firmy. I znów na przykładzie „Zaangażowania pracowników” – Wpływ na zgodność z polityką firmy określamy na 9 (bo np. w niedawno opublikowanej polityce BHP prezes firmy podkreślił konieczność zwiększenia zaangażowania pracowników w bezpieczeństwo pracy), Wpływ na wizerunek firmy również oceniamy na 9, gdyż zakładamy, że nasze działania poprawią morale pracowników, być może planujemy też akcję informacyjną wśród lokalnych mediów, a może chemy wziąć udział w konkursie organizowanym przez lokalną Inspekcję Pracy „Bezpieczny Pracodawca” itp.

Po skończonej ocenie wszystkie aspekty sortujemy malejąco wg kolumy ogółem. Mając przed sobą przesortowaną listę z pewnością pojawi się pytanie:

„Hmmm, a którymi aspektami zająć się najpierw?”

Odpowiedź brzmi: Zacznij od tych z góry!

ILE z aspektów zrealizujemy w danym roku zależy tylko od nas. Z pomocą przychodzi nam „Zasada Pareto”, zastosowanie której pomoże skupić się na najważniejszych elementach systemu zarządzania BHP w zakładzie. Zasada Pareto mówi, że 20% przyczyn generuje 80% skutków. Innymi słowy, wykonamy 20% zadań o najwyższym priorytecie znacząco wpłynie na poprawę stanu BHP w firmie. Pozostałe aspekty o niższym priorytecie w miarę realizacji zadań z góry listy będą po kolei realizowane, lub poddawane ponownej prioryteryzacji (w międzyczasie mogą pojawić się nowe obszary do poprawy).

W wyniku zastosowania zasady Pareto w naszym przykładowym procesie prioryteryzacji do realizacji wybraliśmy dwa tematy: „Zaangażowanie pracowników” oraz „Osłony maszyn na nowym wydziale wg dyrektywy EU”.

Powyższy sposób prioryteryzacji jest oczywiście tylko jednym z wielu możliwych do zastosowania. Jeśli stosujecie inne lub podobne zachęcam do podzielenia się.

Biblią każdego behapowca są wszystkie ustawy, rozporządzenia i normy majace  jakikolwiek związek z BHP. Dobrze jest mieć tą biblię usystematyzowaną i uporządkowaną a przede wszystkim na bieżąco aktualizowaną, tak aby nie obudzić się pewnego ranka z ręką w nocniku, bo jakaś nowelizacja przepisu nam umknęła a mleko się wylało.

Poniższa tabela przedstawia procentowe określenie stopnia spełnienia wymagań  prawnych. Każdemu pytaniu przypisana jest wartość dotyczy/niedotyczy to w przypadku, jeśli firma ma kilka zakładów bo np. nie każdy zakład musi posiadać źródła promieniotwórcze. Każda z odpowiedzi na tak posiada wartość liczbową, która po zsumowaniu i podzieleniu przez maksymalną liczbę możliwą do uzyskania w danym obszarze tworzy procentowy stopień realizacji w danym obszarze, np.

Jeśli przykładowo w obszarze wypadków przy pracy wyznaczymy sobie 5 tematów/rzeczy/wymagań, które musza być realizowane aby zakład był zgodny z przepisami, wtedy każdemu z nich przypisujemy wartość liczbową w zależności od ważności i tak:

Uzyskane punkty określamy szacunkowo, a jeśli mamy jakieś braki w danym obszarze wtedy oczywiście suma punktów uzyskanych nie może równać się ilości punktów dostępnych. Jeśli zbierzemy poszczególne obszary wymagań prawnych w jedną tabelę zbiorczą zestawienie może wyglądać tak:

UWAGA: Odniesienie w tabeli do lat poprzednich pozwala nam śledzić postęp w danej dziedzinie. Innym źródłem wytycznych w zakresie bezpieczeństwa i ochrony pracy może być zbiór wewnętrznych standardów korporacji dostępny z reguły w formie elektronicznej bazy danych. Po jego wnikliwej i długiej lekturze może okazać się, że część z wymagań w nim zawartych jest na większym poziomie niż standardy BHP w Polsce i UE. To samo dotyczy prawa lokalnego wydawanyego przez wojewodę lub wójta gminy.